İlaxır çərşənbə: Torpaq oyanır, bahar qapımızı döyür

Novruzun nəfəsi bu gün daha çox hiss olunur. Çünki bu gün – İlaxır çərşənbə, yəni ilin son çərşənbəsi qeyd olunur. Azərbaycan xalq təqvimində bu gün təkcə bayrama hazırlıq deyil, həm də mənəvi təmizlənmə və yenilənmə mərhələsinin zirvəsi hesab edilir.

İlaxır çərşənbə dörd çərşənbənin – Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələrinin sonuncusudur və xalq arasında daha çox Torpaq çərşənbəsi kimi tanınır. İnama görə, məhz bu gün torpaq “oyanır”, təbiət qış yuxusundan tam ayrılır və həyat yenidən canlanmağa başlayır. Bu, qədim türk inancları və zərdüştilik dövründən gələn təbiət kultları ilə bağlıdır.

Bu günlə bağlı ən məşhur adətlərdən biri tonqal qalamaqdır. İnsanlar tonqalın üzərindən tullanaraq “ağırlığım-uğurluğum odda yansın” deyirlər. Bu ritualın kökü odun təmizləyici gücünə olan qədim inamla bağlıdır. Eyni zamanda evlərdə süfrələr qurulur, şirniyyatlar hazırlanır, xüsusilə şəki halvası, paxlava, şəkərbura kimi Novruzun simvolik nemətləri süfrəni bəzəyir.

İlaxır çərşənbənin başqa bir maraqlı ənənəsi isə qulaq falı və üzük falıdır. Gənclər niyyət tutaraq qonşu qapılarında eşitdikləri ilk sözə görə arzularının necə nəticələnəcəyini yozurlar. Bu, əsrlər boyu yaşayan folklor elementidir və bu gün də bir çox bölgələrdə qorunub saxlanılır.

Qapı pusmaq, papaq atmaq kimi adətlər də bu günün ayrılmaz hissəsidir. Uşaqlar və gənclər qapılara papaq ataraq bayram payı gözləyirlər. Bu isə paylaşmaq, bolluq və birlik mesajı daşıyır.

Əslində İlaxır çərşənbə təkcə bir gün deyil – o, bir keçiddir. Köhnədən yeniyə, qışdan bahara, yorğunluqdan ümidə keçid. Və bu keçid Azərbaycan insanının yaddaşında minilliklərin süzgəcindən keçərək bu günə gəlib çatıb.